Một hệ thống tạo câu hỏi trắc nghiệm gọi LLM ở ba bước. Nó có một vòng sửa lỗi, và có nhánh riêng cho tài liệu dài. Đội làm ra nó gọi nó là "agent".
Hai bài AI Agent là gì và Agentic là gì đưa ra một câu hỏi để xét những hệ thống như vậy: khi hệ thống đang làm việc, ai quyết định bước tiếp theo? Với hệ thống trên, câu hỏi đó chưa cho câu trả lời gọn. Có chỗ mã quyết định, có chỗ LLM quyết định.
Bài này đi vào vùng nằm giữa workflow và agent, bằng một câu hỏi sát hơn: đường đi của hệ thống được vạch sẵn đến đâu?
Workflow vạch sẵn mọi đường đi lúc thiết kế; lúc chạy, hệ thống chỉ chọn giữa các đường đó. Agent chỉ được cho sẵn các hành động và giới hạn; đường đi được ghép lại trong lúc chạy.
Khác biệt này kéo theo cách xây, cách sửa và chi phí của hệ thống.
Workflow: mọi đường đi được vạch trước khi chạy
AI Workflow (quy trình có AI) là một hệ thống chạy theo các bước mà người thiết kế đã định sẵn trình tự, nhánh rẽ và điều kiện dừng; AI làm việc bên trong từng bước. Từ đây bài gọi ngắn là workflow.
Trong bài, "workflow" chỉ một kiểu hệ thống. Nó không chỉ các bước của bản thân công việc, là nghĩa thường gặp của từ này ở nơi làm việc.
Lấy bài toán trong bài AI Agent là gì. Một giáo viên đưa một file PDF tiếng Anh và yêu cầu 20 câu trắc nghiệm, mỗi câu bốn lựa chọn và một đáp án đúng, bám sát nội dung tài liệu. Workflow cho bài toán này là một chuỗi năm bước.
trích văn bản → phân tích chủ đề → tạo câu hỏi → kiểm tra → trả kết quảBa trong năm bước do LLM làm. Thứ tự năm bước do người thiết kế định, và lần chạy nào cũng như nhau.
Một workflow có thể phức tạp hơn nhiều: có nhánh điều kiện, có vòng lặp, có thử lại, có những bước chạy song song. Nó vẫn là workflow, chừng nào mọi đường đi đều đã nằm trên bản thiết kế.
Phép thử trong bài AI Agent là gì vẫn dùng được: nếu vẽ được toàn bộ sơ đồ các bước trước khi chạy, đó là workflow. Bài đó cũng có bảng chín loại hệ thống dễ bị gọi nhầm là AI Agent; ở đây không nhắc lại.
Từ workflow đến agent có nhiều điểm dừng
Hệ thống tạo câu hỏi có thể được làm theo năm phiên bản. Bốn phiên bản đầu đều là cách C trong bài Agentic là gì, mỗi phiên bản thêm một thứ; bài gọi chúng là C1 đến C4. Phiên bản thứ năm là cách D, một AI Agent.
| Phiên bản | Cách làm | LLM quyết định gì về đường đi | Vẽ trước được gì |
|---|---|---|---|
| C1 | Chuỗi cố định: trích, phân tích, tạo, kiểm, trả | Không gì | Cả đường đi, một đường thẳng |
| C2 | Thêm nhánh theo quy tắc: văn bản rỗng thì báo lỗi | Không gì; mã xét điều kiện | Mọi nhánh |
| C3 | Thêm vòng sửa: kiểm, sửa, kiểm lại, tối đa 3 lần | Sửa tiếp hay đi tiếp, nếu LLM là bên kiểm | Mọi nhánh, kể cả vòng lặp |
| C4 | LLM xếp tài liệu vào loại ngắn, dài hoặc bản chụp, rồi đi nhánh tương ứng | Đi nhánh nào, trong các nhánh có sẵn | Mọi nhánh; không biết trước lần này đi nhánh nào |
| D | Agent: mỗi vòng LLM chọn một hành động trong danh sách | Bước tiếp theo, ở mọi vòng | Chỉ vòng ra quyết định và danh sách hành động |
C1 đến C3 vẽ được trên cùng một sơ đồ.
trích ──→ phân tích ──→ tạo ──→ kiểm ──→ trả kết quả
│ │ ↑
│ văn bản rỗng (C2) ↓ │ chưa đạt, tối đa 3 lần (C3)
↓ sửa
báo lỗiC4 thêm một điểm rẽ ở đầu, do LLM chọn.
┌─ ngắn ─────→ đường chính ──────────────────┐
LLM xếp loại ────┼─ dài ──────→ chia nhỏ → đường chính → gộp ─┼─→ trả kết quả
└─ bản chụp ─→ nhận dạng chữ → đường chính ──┘Ở C2, mã xét một điều kiện. Ở C3, nếu bên kiểm là LLM, nhận xét của nó khiến hệ thống quay lại sửa hay đi tiếp. Ở C4, LLM chọn nhánh. Trong cả ba, bước tiếp theo của một lần chạy cụ thể chỉ được biết lúc chạy.
Nhưng mọi nhánh đã có trên sơ đồ từ trước. Lúc chạy, hệ thống chỉ chọn giữa chúng.
C4 là điểm gần agent nhất. Người thiết kế vẽ được mọi nhánh, nhưng không còn biết trước lần chạy này đi nhánh nào.
Ở D, sơ đồ đổi hẳn tính chất.
┌───────────────────────────────────────┐
↓ │
LLM chọn một hành động → thực thi → đánh giá ───┘
│ đạt tiêu chí hoàn thành, hoặc phải dừng
↓
kết thúcSơ đồ này không còn tên công việc nào. Chỉ có một vòng: chọn hành động, thực thi, đánh giá. Đường đi của một lần chạy, như chín vòng trong ví dụ của bài AI Agent là gì, không nằm trên sơ đồ nào.
Đặt lên thang bốn bậc của bài Agentic là gì: C1 đến C3 nằm ở bậc 1. C4 nhích lên một chút: LLM có chọn, nhưng chỉ một lần, tại một điểm đã đặt sẵn, giữa các nhánh đã vẽ. D ở bậc 2.
Ranh giới này không có vạch chính xác, và mỗi nơi vạch một khác. Có nơi đã coi C4 là một agent đơn giản. Bài này vạch ở chỗ khác: có LLM ra quyết định trong hệ thống thì chưa đủ. Điều đáng xem là LLM đang chọn giữa những con đường đã vẽ sẵn, hay đang tự ghép đường.
Vòng lặp của agent cũng là mã viết sẵn; khác ở thứ được viết sẵn
Mã của một agent cũng cố định. Ở bài AI Agent là gì, toàn bộ agent là một vòng lặp vài dòng, bắt đầu như sau.
lặp tối đa 15 lần:
hành_động = LLM chọn một hành động(mục tiêu, tiêu chí,
trạng_thái, danh sách hành động được phép)
kết_quả = bộ điều khiển kiểm tra rồi thực thi(hành_động)
...Đoạn mã này không đổi giữa các lần chạy, và vẽ được thành sơ đồ. Vậy agent khác workflow ở đâu?
Khác ở thứ được viết sẵn. Workflow viết sẵn trình tự công việc. Agent viết sẵn cách chọn công việc.
| Workflow | Agent | |
|---|---|---|
| Viết sẵn | Các bước và thứ tự của chúng | Vòng ra quyết định, danh sách hành động, giới hạn |
| Để đến lúc chạy | Đi nhánh nào trong các nhánh đã vẽ | Làm việc gì, theo thứ tự nào, bao nhiêu lần |
| Sơ đồ vẽ được | Sơ đồ công việc | Sơ đồ việc ra quyết định |
Có thể hình dung bằng hai cách giao việc cho một người. Cách thứ nhất: đưa một danh sách việc để làm lần lượt và đánh dấu. Cách thứ hai: giao một mục tiêu, kèm một tủ dụng cụ.
Phép so sánh không khớp hoàn toàn, vì một người luôn tự xoay xở được ít nhiều, còn workflow thì không. Nhưng nó giữ được ý chính. Ở cách thứ hai, người giao việc vẫn chuẩn bị rất nhiều thứ từ trước. Thứ được chuẩn bị là dụng cụ và đích đến, không phải lộ trình.
Vì vậy, có vòng lặp không phải là dấu hiệu của agent. Vòng sửa ở C3 cũng là một vòng lặp. Nó lặp lại một việc đã định, không chọn việc.
Thêm một tình huống: workflow thêm đường, agent thêm hành động
Một hệ thống chạy thật sẽ gặp những tình huống mà bản đầu chưa tính tới. Bốn tình huống dưới đây cho thấy mỗi bên lớn lên theo cách nào.
| Tình huống mới | Workflow thêm gì | Agent thêm gì |
|---|---|---|
| PDF là bản chụp | Một nhánh: nhận dạng chữ rồi quay về đường chính | Hành động RecognizeText |
| Tài liệu dài 300 trang | Một nhánh: chia nhỏ, chạy từng phần, gộp lại | Hành động SplitDocument |
| Một chủ đề lấn át | Luật chia số câu theo độ dài chủ đề | Không thêm gì; agent đã tự chia theo tình hình |
| Tránh trùng ngân hàng câu hỏi cũ | Một bước kiểm và một vòng sửa nữa | Hành động CheckQuestionBank và một tiêu chí hoàn thành mới |
Gặp một tình huống mới, cả hai bên đều cần thêm một năng lực: nhận dạng chữ, chia tài liệu, tra ngân hàng câu hỏi. Workflow còn phải vẽ thêm đường và nối nó vào đúng chỗ trên sơ đồ. Agent thì không; đổi lại, nó phải tự biết lúc nào dùng năng lực mới.
Số đường của workflow tăng theo số tình huống, và tăng nhanh khi các tình huống chồng lên nhau. Một bản chụp dài 300 trang, có một chủ đề lấn át, đòi một đường đi qua cả ba chỗ sửa.
Phía agent cũng có giá. Tình huống cuối không chỉ cần hành động CheckQuestionBank. Nó cần cả một tiêu chí hoàn thành mới: không trùng câu nào trong ngân hàng. Một danh sách hành động dài, có nhiều hành động na ná nhau, cũng khiến agent chọn sai. Và sau mỗi lần thêm, hành vi của cả agent được đánh giá lại từ đầu.
Agent không làm độ khó biến mất. Nó chuyển độ khó từ việc vẽ đường sang việc đánh giá kết quả và việc giới hạn hành động.
Tình huống đầu tiên nối với một chi tiết ở bài Agentic là gì. Ở bài đó, agent chưa có hành động nhận dạng chữ, nên gặp bản chụp nó dừng lại hỏi người dùng. Thêm RecognizeText vào danh sách là việc của kỹ sư, làm lúc thiết kế.
Cái giá của mỗi bên
Không bên nào hơn bên nào. Mỗi bên trả giá ở một chỗ.
| Workflow | Agent | |
|---|---|---|
| Đoán trước | Đường đi biết trước | Mỗi lần chạy có thể đi một đường |
| Duyệt trước đường đi | Được, trên sơ đồ | Không; chỉ xem lại sau, qua lý do của từng bước |
| Kiểm thử | So với kết quả mong đợi của từng nhánh | Chấm theo tiêu chí, trên nhiều lần chạy |
| Chi phí và độ trễ | Số lần gọi LLM biết trước | Nhiều lần gọi hơn, số lần không cố định |
| Tình huống chưa lường | Đứng lại, hoặc đi sai nhánh | Tự tìm cách trong số hành động được phép |
| Khi sai | Sai ở một bước, dễ khoanh vùng | Lỗi có thể cộng dồn qua nhiều vòng |
| Khi yêu cầu đổi | Vẽ lại đường | Sửa hành động hoặc tiêu chí, rồi đánh giá lại |
Dòng thứ hai dễ bị hiểu thành "agent không giải trình được". Agent vẫn giải trình được: mỗi vòng, LLM trả về hành động kèm lý do, và nhật ký chạy giữ lại tất cả. Thứ agent không có là một đường đi để duyệt trước khi chạy.
Việc nào hợp bên nào: bốn câu hỏi
- Có liệt kê được các tình huống chính của đầu vào không? Liệt kê được thì workflow thường đủ.
- Có tiêu chí hoàn thành kiểm tra được không? Không có thì agent vẫn dừng, vì hết số vòng hoặc vì nó cho là đã xong. Nhưng không ai biết kết quả có đạt hay không.
- Cái giá khi sai là bao nhiêu? Cái giá cao chưa loại agent. Nó cho biết bước nào phải chờ phê duyệt.
- Chịu được chi phí và độ trễ đến đâu? Agent gọi LLM nhiều lần hơn, và số lần không biết trước.
Câu hỏi thứ ba chạm vào một trục khác. Hệ thống tự quyết cách làm đến đâu là một chuyện; có người duyệt hay không là chuyện khác. Bài Agentic là gì tách hai trục này ở mục "Agentic khác tự vận hành". Bài Năng lực và niềm tin bàn về cái giá khi sai.
Đằng sau bốn câu hỏi là một nguyên tắc: bắt đầu từ cách đơn giản nhất làm được việc. Một lần gọi LLM đủ thì chưa cần workflow. Workflow đủ thì chưa cần agent.
Giả sử một trung tâm ngoại ngữ chỉ dùng một bộ giáo trình. File là văn bản rõ chữ, mỗi tuần một chương, chương nào cũng cùng khuôn. Các tình huống liệt kê được hết. Chuỗi năm bước ở đầu bài chạy đủ, rẻ, và lần nào cũng như nhau. Ở đây workflow là lựa chọn đúng, không phải lựa chọn tạm.
Kết hợp, không phải chọn một
Phần lớn hệ thống thật là pha trộn. Bốn câu hỏi trên đặt cho từng phần của hệ thống, không cho cả hệ thống. Có ba cách kết hợp thường gặp.
Cách thứ nhất là workflow bọc agent. Agent chỉ đảm nhận phần khó vẽ đường; trước và sau nó là các bước cố định.
nhận tài liệu → [agent soạn câu hỏi] → giáo viên duyệt → xuất bảnCách thứ hai là agent gọi một workflow như một hành động. Với agent, PublishExam chỉ là một hành động trong danh sách. Bên trong, nó là một quy trình cố định.
PublishExam = định dạng → lưu → gửiCách thứ ba là chuyển dần theo thời gian. Một hệ thống có thể bắt đầu là workflow; khi một phần của nó bị thêm nhánh quá thường xuyên, phần đó được thay bằng agent. Chiều ngược lại cũng có thể xảy ra: nếu nhật ký chạy cho thấy agent lần nào cũng đi một đường, đường đó có thể được viết lại thành workflow.
Bốn hiểu lầm thường gặp
- "Workflow là cách cũ, agent là cách mới." Hai cách cùng tồn tại. Việc có quy trình rõ vẫn hợp với workflow.
- "Thêm một LLM định tuyến là thành agent." Hệ thống agentic hơn một chút. Nó chưa thành agent: LLM chỉ chọn giữa các đường đã vẽ.
- "Agent thì không có quy trình nào." Agent có một quy trình viết sẵn: vòng ra quyết định, danh sách hành động, giới hạn và điều kiện dừng.
- "Có vòng lặp thì là agent." Workflow cũng lặp. Khác nhau ở chỗ vòng lặp lặp lại một việc đã định, hay mỗi vòng chọn một việc.
Tóm lại
Ở workflow, đường đi có từ lúc thiết kế. Ở agent, đường đi hình thành lúc chạy.
Giữa hai đầu có nhiều điểm dừng. Một hệ thống có LLM, có nhánh, có vòng sửa vẫn là workflow, chừng nào mọi nhánh đều vẽ được trước.
Workflow viết sẵn trình tự công việc; agent viết sẵn cách chọn công việc. Mỗi bên trả giá ở một chỗ, và phần lớn hệ thống thật dùng cả hai.
Câu hỏi không phải là nên dùng agent hay workflow. Câu hỏi là những quyết định nào đáng để đến lúc chạy mới đưa ra.