Một chatbot biết tra cứu đơn hàng có phải là AI Agent không? Một quy trình tự động gọi mô hình AI ba lần liên tiếp thì sao?
Câu hỏi "có phải agent không" thường không có câu trả lời có hoặc không. Nhiều hệ thống thật nằm lưng chừng: không hẳn là agent, cũng không hẳn là một ứng dụng thông thường.
Từ "agentic" trả lời theo cách khác. Nó không hỏi hệ thống thuộc loại nào. Nó hỏi hệ thống tự quyết định cách làm đến mức nào.
Agentic là một tính từ, không phải tên một loại hệ thống
Agentic là tính từ mô tả mức độ một hệ thống tự quyết định cách làm để đạt mục tiêu được giao: tự chọn việc cần làm tiếp theo, tự thực hiện, xem kết quả rồi điều chỉnh.
Định nghĩa đầy đủ. Agentic là đặc tính của một hệ thống AI thể hiện khả năng tự quyết định trong việc suy luận, xác định phương pháp, lựa chọn và điều phối hành động để đạt được mục tiêu được giao, đồng thời có khả năng điều chỉnh hành vi dựa trên trạng thái và kết quả thực tế.
Agent là danh từ, chỉ một thực thể. Agentic là tính từ, chỉ một tính chất. Không có "một cái agentic"; chỉ có hệ thống agentic ít hay nhiều.
Câu định nghĩa có hai ý dễ bỏ qua. Thứ nhất là chữ "mức độ": tính agentic có ít, có nhiều. Thứ hai là "mục tiêu được giao": hệ thống agentic tự quyết cách làm, không tự đặt mục tiêu cho mình.
Cách nói này quen thuộc khi nói về con người. "Chủ động" là một tính từ. Một nhân viên chủ động nhiều hay ít, chứ nhân viên không chia thành hai loại. Một nhân viên rất chủ động vẫn làm trong phạm vi được giao, và vẫn xin ý kiến ở việc quan trọng. Phép so sánh không khớp hoàn toàn, nhưng giữ được ý chính: chủ động là chuyện mức độ, và luôn nằm trong một phạm vi.
Nhắc nhanh: Agent và AI Agent
Bài AI Agent là gì đã giải thích hai khái niệm này. Ở đây chỉ nhắc lại hai câu.
Agent (tác tử) là một thực thể được giao một mục tiêu, tự quan sát môi trường, tự quyết định và thực hiện hành động, rồi dựa vào kết quả của hành động để quyết định bước tiếp theo, cho đến khi đạt mục tiêu hoặc phải dừng lại. AI Agent là một agent mà việc hiểu, suy luận và quyết định, một phần hoặc toàn bộ, do AI đảm nhận.
| Thuật ngữ | Từ loại | Nói về cái gì |
|---|---|---|
| Agent | Danh từ | Một thực thể hành động hướng đến mục tiêu |
| AI Agent | Danh từ | Một agent dùng năng lực AI để hiểu và quyết định |
| Agentic | Tính từ | Mức độ hệ thống tự quyết định cách làm |
| Agentic AI | Danh từ, tên một hướng làm | Cách xây dựng hệ thống AI sao cho có tính agentic |
Xây một agent là xây một thực thể biết hành động. Quyết định nó agentic đến đâu là quyết định nó được tự quyết những gì.
Thước đo của tính agentic: ai quyết định bước tiếp theo
Khi hệ thống đang làm một việc, ai quyết định bước tiếp theo? Có ba câu trả lời: người lập trình, qua logic viết sẵn; người thiết kế quy trình, qua các bước định trước; hoặc chính hệ thống, qua việc suy luận trên mục tiêu và tình hình hiện tại.
Càng nhiều quyết định thuộc về hệ thống, hệ thống càng agentic.
Tính agentic lộ ra ở năm hành vi:
- Người dùng chỉ đưa mục tiêu, không chỉ định từng bước.
- Hệ thống tự xác định việc cần làm.
- Hệ thống tự chọn công cụ phù hợp.
- Hệ thống xem kết quả thực tế.
- Hệ thống đổi cách làm khi kết quả chưa đạt.
Agentic ít hay nhiều: một bài toán, bốn cách làm
Lấy bài toán trong bài AI Agent là gì. Một giáo viên đưa một file PDF tiếng Anh và yêu cầu 20 câu trắc nghiệm, mỗi câu bốn lựa chọn và một đáp án đúng, bám sát nội dung tài liệu.
Cách A là phần mềm truyền thống. Một chương trình trích văn bản rồi sinh câu hỏi theo quy tắc viết sẵn. Mọi bước do lập trình viên quyết định.
Cách B là hỏi mô hình AI một lần. Hệ thống đưa file và một câu lệnh cho mô hình, nhận về 20 câu. Mô hình hiểu được nội dung, nhưng hệ thống chỉ làm một việc: nhận vào, trả ra. Nó không kiểm tra lại, không sửa.
Cách C là một quy trình có AI. Hệ thống chạy một chuỗi cố định: trích văn bản, mô hình phân tích chủ đề, mô hình tạo câu hỏi, mô hình kiểm tra, trả kết quả. Có nhiều bước, có AI, chạy tự động. Nhưng lần nào cũng đúng chuỗi đó, dù tài liệu dài ba trang hay ba trăm trang.
Cách D là một AI Agent. Hệ thống nhận mục tiêu kèm tiêu chí hoàn thành, rồi tự chọn từng bước trong số các hành động được phép. Thấy một chủ đề dài hơn hẳn, nó tạo câu hỏi riêng cho chủ đề đó trước. Kiểm tra thấy ba câu không bám tài liệu, nó sửa đúng ba câu đó rồi kiểm tra lại.
| Quyết định | A. Phần mềm truyền thống | B. Hỏi mô hình một lần | C. Quy trình có AI | D. AI Agent |
|---|---|---|---|---|
| Cần làm những việc gì | Lập trình viên | Người dùng, qua câu lệnh | Người thiết kế quy trình | Hệ thống |
| Thứ tự các bước | Lập trình viên | Không có nhiều bước | Người thiết kế quy trình | Hệ thống |
| Dùng công cụ nào | Lập trình viên | Không chọn | Người thiết kế quy trình | Hệ thống, trong số được cấp |
| Làm gì khi kết quả có vấn đề | Báo lỗi, hoặc nhánh viết sẵn | Không xử lý | Nhánh thiết kế sẵn | Hệ thống tự đánh giá và chọn |
| Khi nào coi là xong | Chạy hết chương trình | Trả lời xong | Chạy hết quy trình | Khi đạt tiêu chí hoàn thành |
Đi từ trái sang phải, AI không thông minh hơn. Chỉ có số quyết định chuyển từ con người sang hệ thống tăng lên.
Thang bốn bậc
Xếp theo câu hỏi "hệ thống tự quyết định được gì", có thể chia thành bốn bậc.
| Bậc | Hệ thống tự quyết định | Trong bài toán tạo câu hỏi |
|---|---|---|
| 0 | Không gì cả: làm đúng một việc được chỉ định | Cách A, cách B |
| 1 | Không quyết định trình tự; chỉ làm phần việc trong từng bước của quy trình có sẵn | Cách C |
| 2 | Bước tiếp theo, chọn trong danh sách hành động có sẵn | Cách D |
| 3 | Cả cách giải: tự dựng kế hoạch, kết hợp công cụ, tạo công cụ mới khi cần | Cách D, khi được cấp thêm một môi trường chạy chương trình |
Ở bậc 3, hệ thống không chỉ chọn giữa các hành động có sẵn. Giả sử file PDF là bản chụp và không trích được chữ. Một hệ thống ở bậc 2 chỉ có thể dừng lại hỏi người dùng. Một hệ thống ở bậc 3 có thể tự viết một đoạn chương trình nhận dạng chữ, chạy thử, xem kết quả, rồi mới làm tiếp.
Ranh giới giữa bậc 2 và bậc 3 do con người vạch. Kỹ sư quyết định hệ thống được làm những gì; hệ thống quyết định dùng chúng thế nào.
Đây là một thang để dễ hình dung, không phải một tiêu chuẩn chính thức.
Với thang này, "AI Agent" là tên gọi thông thường cho những hệ thống ở phần cao của thang. Không có vạch chính xác. Đó là lý do tính từ "agentic" hữu ích: nó cho phép nói về mức độ khi tên gọi không còn đủ.
Agentic khác tự vận hành, và khác tự động
Ba từ này hay bị dùng thay cho nhau. Mỗi từ trả lời một câu hỏi khác.
| Từ | Nghĩa trong bài | Câu hỏi nó trả lời |
|---|---|---|
| Tự động (automated) | Chạy không cần người bấm, theo lịch hoặc quy tắc | Ai khởi động? |
| Tự vận hành (autonomous) | Chạy được lâu mà không cần người can thiệp hay phê duyệt | Có cần người giám sát không? |
| Agentic | Tự quyết cách làm để đạt mục tiêu | Ai quyết định bước tiếp theo? |
Một hệ thống tự gửi báo cáo lúc 8 giờ sáng mỗi ngày là tự động. Nó chạy không cần ai bấm, nhưng mỗi ngày làm đúng một việc theo đúng một cách. Tự động hóa không làm nên tính agentic.
Tự vận hành và agentic cũng là hai trục riêng. Một hệ thống có thể cao ở trục này và thấp ở trục kia.
| Cần người tham gia khi chạy | Tự vận hành | |
|---|---|---|
| Ít agentic: cách làm định sẵn | Ứng dụng dịch văn bản: người dùng bấm, hệ thống dịch | Báo cáo tự gửi lúc 8 giờ sáng; thư đến được tự phân loại |
| Agentic cao: hệ thống tự quyết cách làm | Agent soạn bộ câu hỏi, tự chọn từng bước, nhưng chờ giáo viên duyệt trước khi gửi cho học sinh | Agent nhận mục tiêu rồi chạy đến khi xong, không hỏi ai |
Agentic không có nghĩa là không ai kiểm soát. Một hệ thống rất agentic vẫn hoạt động trong giới hạn kỹ sư đặt ra. Việc nhỏ nó tự làm; việc quan trọng, như gửi thư cho khách hàng hay xóa dữ liệu, nó chờ xác nhận.
Agentic AI là một hướng xây dựng hệ thống, không phải một loại mô hình
Agentic AI là cách tiếp cận xây dựng hệ thống AI sao cho hệ thống có tính agentic, tức là hoạt động được theo cơ chế của một agent.
Agentic AI không phải một loại mô hình AI riêng, cũng không phải một cấp độ công nghệ. Nó là tên của một cách thiết kế và vận hành hệ thống.
Một hệ thống theo hướng này thường có bốn dấu hiệu: dùng mô hình AI làm năng lực suy luận, tự lựa chọn hành động, điều phối nhiều công cụ, và có vòng lặp quan sát, đánh giá, điều chỉnh.
| Cụm từ | Nghĩa | Trong bài toán tạo câu hỏi |
|---|---|---|
| GenAI (AI tạo sinh) | AI tạo ra nội dung mới | Mô hình viết ra 20 câu hỏi, như ở cách B |
| AI Agent | Một thực thể có mục tiêu, trạng thái, tự chọn hành động và điều chỉnh | Hệ thống ở cách D |
| Agentic AI | Hướng xây dựng hệ thống AI có tính agentic | Việc chọn làm theo cách D thay vì cách C |
AI Agent là một thứ được xây ra. Agentic AI là tên của hướng làm.
Một sản phẩm theo hướng Agentic AI không cần mọi thành phần đều là agent. Một hệ thống giáo dục có thể gồm một agent phân tích tài liệu, một agent tạo bài tập, một agent chấm bài; một quy trình cố định quản lý tiến độ học; và phần mềm truyền thống giữ tài khoản và lưu kết quả.
Agentic nhiều hơn không có nghĩa là tốt hơn
Thang bốn bậc dễ bị đọc như một bảng xếp hạng. Nó không phải vậy.
Mức agentic là thứ được thiết kế. Kỹ sư không chỉ xây chức năng cho hệ thống; họ còn vạch phạm vi hệ thống được tự quyết.
Hệ thống càng tự quyết nhiều thì càng cần giới hạn rõ: hành động nào phải chờ phê duyệt, được thử lại mấy lần, được chạy bao lâu, được tiêu bao nhiêu, và khi nào thì dừng. Với một việc đơn giản, một hệ thống agentic cũng không chạy đủ mọi bước; nó chọn ngay một công cụ và làm.
Một việc có quy trình rõ và lặp lại thường không đòi hỏi mức agentic cao. Một quy trình cố định có thể đã đủ.
Năm hiểu lầm thường gặp
- "Nhiều bước, nhiều mô hình thì là agentic." Một quy trình 100 bước vẫn có thể không agentic.
- "Tự chạy thì là agentic." Chạy theo lịch là tự động hóa.
- "Agentic thì không cần con người." Một hệ thống rất agentic vẫn có thể chờ phê duyệt.
- "Dùng một bộ khung xây agent thì thành agentic." Công cụ không quyết định bản chất của hệ thống.
- "Agentic AI là một loại mô hình mới." Đó là một cách thiết kế hệ thống.
Tóm lại
Agentic là một tính từ: nó đo mức độ hệ thống tự quyết cách làm để đạt mục tiêu được giao. Thước đo là câu hỏi ai quyết định bước tiếp theo.
Agentic khác tự vận hành. Một bên hỏi ai quyết định cách làm; bên kia hỏi có cần người giám sát không.
Agentic AI là hướng xây dựng hệ thống AI có tính agentic.
Câu hỏi "có phải agent không" đòi một câu trả lời có hoặc không. Câu hỏi "agentic đến mức nào" đòi một lựa chọn thiết kế.